UM Kalisz: Skarby w kaliskiej bibliotece

40 rękopisów z XVIII, XIX oraz XX w. to wyjątkowe egzemplarze, które wchodzą w skład zbiorów specjalnych Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Adama Asnyka w Kaliszu. Najstarszym jest akt nominacji Macieja Malczewskiego na urząd miecznika kaliskiego. To jedyny w naszej placówce dokument, który pochodzi z kancelarii królewskiej Augusta III Sasa.

Rękopis, sporządzony 2 czerwca 1746 r. w czasie sejmiku we Wschowie, został opatrzony pieczęcią kancelarii koronnej mniejszej oraz podpisami: królewskim Augustus Rex” i sekretarza JKM Jana Wolskiego. Na odwrocie, spisanego w języku łacińskim aktu, znajdują się adnotacje o ogłoszeniu nominacji w czasie urzędowania kanclerza wielkiego koronnego Jana Małachowskiego oraz oblatowaniu do akt grodzkich kaliskich.

Wymieniony w dokumencie Maciej Malczewski (17161769) był synem stolnika kaliskiego Stanisława i Urszuli z Niegolewskich. W 1752 r. wyjednał u króla Augusta III prawa miejskie dla swej dziedzicznej wsi Rostarzewo.

Dokument, zakupiony ze środków Miasta Kalisza na aukcji warszawskiego antykwariatu Kwadryga, powiększył kolekcję rękopisów biblioteki, podnosząc tym samym jej rangę oraz wartość.

Z ciekawszych zbiorów MBP warto z pewnością wymienić obszerną kronikę działającego w Kaliszu Bractwa św. Jana Nepomucena. Założona 18 marca 1751 r. księga, oprawiona w deskę obłożoną brązową skórą, stanowi fantastyczne źródło wiedzy nie tylko na temat dziejów bractwa, ale również i miasta. Na jej kartach znajdziemy m.in. szczegółowy opis pożaru, który dotknął Kalisz w 1792 r. Ciekawostkę stanowi fakt, iż ostatni przeglądał ją Adam Chodyński, pracujący nad dziejami kościoła św. Mikołaja, o czym wiemy z wpisu dokonanego przez historyka w grudniu 1872 r.

Z XIX-wiecznych dokumentów warte uwagi jest świadectwo wydane Aleksandrowi Józefowi Szmideckiemu potwierdzające, iż jego ojciec Wilhelm, prezes Komisji Wojewódzkiej Kaliskiej (1834-35) oraz właściciel majątku Krowica, był zapisany w księdze obywateli szlachty powiatu kaliskiego i miał prawo głosowania. Dokument wydany przez Komisję Województwa Kaliskiego w listopadzie 1835 r. stanowi przykład rękopisu archiwalnego, czyli wytworzonego przez organa administracji urzędowej.

Z kolei z 1966 r. pochodzi rękopis opowiadania Eligiusza Walczaka Kierunek na Kasiopeę” wydany drukiem m.in. w zbiorze opowiadań Czas wiosennej mgły” (1969 r.), będącym debiutem książkowym kaliskiego literata.

Biblioteka posiada również ciekawą kolekcję listów, m.in. trzech Honorowych Obywateli Miasta Kalisza, tj. Józefa Garlińskiego, Tadeusza Pniewskiego oraz Henryka Jedwabia, a także korespondencję Stefana Otwinowskiego i Tadeusza Pniewskiego, Natalii Gałczyńskiej i Haliny Sutarzewicz oraz Jarosława Iwaszkiewicza i Mariana Cezarego Abramowicza.

W przypadku rękopisów nie ma ograniczenia cezury czasowej, jak to ma miejsce w odniesieniu do starodruków, warunek jest taki, by tekst został utrwalony ręcznie niezależnie od rodzaju pisma, materiału i techniki. Mogą to być zarówno obszerne kroniki, manuskrypty, pamiętniki, jak również listy czy dokumenty o charakterze urzędowym. Wyjątkowość rękopisów polega m.in. na tym, iż są niepowtarzalne.

Urząd Miasta Kalisza, kalisz.pl/, kalisz.pl/dla-mieszkanca/aktualnosci/skarby-w-kaliskiej-bibliotece,27575