Karsy, Kars i Karsów - kaliski klub znów rozplątuje językową pułapkę

W Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Adama Asnyka w Kaliszu polszczyzna znowu dostała swoje pięć minut. Klub Złote Pióro wziął pod lupę niepozorną nazwę wsi, która potrafi zamieszać nawet osobom na co dzień zajmującym się tekstem, a przy okazji przypomniał, że w języku czasem o wszystkim decyduje jedna końcówka 📚✍️

• Złote Pióro bierze na warsztat Karsy i cały kłopot z odmianą
• Jeden przecinek potrafi zrobić więcej niż myślnik
• Dlaczego takie spotkania w bibliotece naprawdę się przydają

Złote Pióro bierze na warsztat Karsy i cały kłopot z odmianą

Tym razem punkt wyjścia dał czytelnik, który dorzucił do klubowej układanki pytanie o Karsy. Brzmi zwyczajnie, a jednak w odmianie potrafi sprawić kłopot: czy mówić i pisać „z Kars”, „do Kars”, a może „Karsów”? Właśnie na takich drobiazgach widać, że język mieszkańców i język urzędowych zapisów nie zawsze chodzą tą samą ścieżką.

Z przywołanego przez klub Wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części wynika, że najbliższe Kaliszowi Karsy, położone w powiecie pleszewskim, mają dopełniacz „Kars”. Podobnie odmienia się większość innych miejscowości o tej nazwie. Są jednak trzy wyjątki, w których urzędowo wskazana forma brzmi „Karsów”. I właśnie tu zaczyna się cały urok takich językowych łamigłówek - niby detal, a potrafi rozkręcić porządną dyskusję 🗺️

Klub nie poprzestał na jednym przykładzie. W tekście pojawiły się też bardziej znane nazwy geograficzne, które dobrze pokazują, jak bardzo polszczyzna lubi wyjątki i niuanse. Włochy jako państwo odmieniają się inaczej niż Włochy jako część Warszawy, a Sudety, Karpaty i Bieszczady też nie idą jednym prostym tropem. Przy tej okazji przypomniano, że nawet w katalogach bibliotecznych można znaleźć oba warianty - „Bieszczadów” i „Bieszczad” - co tylko potwierdza, że żywa polszczyzna lubi rozchwiać to, co na papierze wydaje się proste.

Jeden przecinek potrafi zrobić więcej niż myślnik

Druga część językowej zagadki dotyczyła już nie odmiany, ale interpunkcji. Chodziło o zdanie: „Dokonał tego proboszcz parafii Sobótka, ksiądz Jan Ignasiak”. Klub sprawdzał, czy przecinek jest tu na miejscu, czy może lepiej zastąpić go innym znakiem.

Odpowiedź przyszła z Poradni Językowej Uniwersytetu Zielonogórskiego i rozwiała wątpliwości. Jak wynika z tej interpretacji, przecinek w takim zdaniu jest poprawny, bo oddziela dopowiedzenie i wyjaśnienie. Równie dobrze można postawić myślnik, jeśli autor chce mocniej wyeksponować drugą część zdania.

w zdaniu Dokonał tego proboszcz parafii Sobótka, ksiądz Jan Ignasiak przecinek jest jak najbardziej poprawny i pełni funkcję rozdzielenia wyjaśnienia lub dopowiedzenia

Biblioteczna rozmowa pokazała też, że równie dobrze działa prostszy szyk: „Dokonał tego ksiądz Jan Ignasiak, proboszcz parafii Sobótka”. To właśnie taki wariant często brzmi najczyściej i najnaturalniej, bo najpierw podaje osobę, a dopiero potem dopowiada jej funkcję.

Dlaczego takie spotkania w bibliotece naprawdę się przydają

Na pierwszy rzut oka to tylko zabawa formą. W praktyce jednak takie spotkania uczą uważności na język, który mamy pod ręką codziennie - w ogłoszeniach, tekstach, wiadomościach i rozmowach. Złote Pióro znów pokazało, że polszczyzna nie musi być szkolnym obowiązkiem. Może być też miejską przygodą dla tych, którzy lubią wiedzieć, skąd bierze się przecinek, dlaczego jedne nazwy miejscowości się odmieniają, a inne wymykają się prostym regułom. W Kaliszu takie tematy mają swój wierny klub i całkiem wdzięczną publiczność, bo językowe zagadki bywają ciekawsze niż niejedna detektywistyczna historia 📖

na podstawie: Miejska Biblioteka Publiczna Kalisz.